Eigen PowerPoint

In de Publication Manual wordt op pagina 347 bij voorbeeld 102 aangegeven hoe je naar een online PowerPointpresentatie verwijst, net als in De APA-richtlijnen uitgelegd op pagina 60, voorbeeld 69, maar: hoe verwijs naar geraadpleegde bronnen in je eigen PowerPoint?

In beide publicaties wordt hier geen antwoord op gegeven want in principe kunnen dezelfde richtlijnen als voor geschreven teksten gevolgd worden. Niet iedereen, waaronder ikzelf, vindt het mooi om in een presentatie verwijzingen te plaatsen. Ik heb een paar opties over hoe te verwijzen in een PowerPoint op een rijtje gezet.

Deze ‘toegepaste’ richtlijnen kunnen zowel worden overgenomen door studenten die een PowerPoint als (deel van een) verslag moeten inleveren als door docenten die hun presentatie na afloop van de les op een digitale leeromgeving zetten.

Voor een PowerPointpresentatie die na afloop niet wordt gedeeld (inleveren, online plaatsen) geldt dat bronvermelding niet nodig is omdat de inhoud na de presentatie niet meer geraadpleegd kan worden (zie eventueel ook Lessen).
Klik op de afbeelding voor een uitvergroting.

1 Bronverwijzing in beeld

Bij teksten kan in de dia een verwijzing geplaatst worden zoals ook in een tekstverslag gedaan wordt bij een citaat of parafrase. Onder de dia bevindt zich een tekstvak dat niet zichtbaar is als de diavoorstelling gestart is met de tekst “Klik om notities toe te voegen”. Hier kunnen de complete bronvermeldingen worden geplaatst.

De bronvermeldingen van alle dia's kunnen ook op de laatste dia worden geplaatst in een bronnenlijst.

Bij afbeeldingen kan gekozen worden voor een uitgebreide verwijzing (Tabel of Figuur + naam boven afbeelding, indien van toepassing een opmerking onder de afbeelding):

Of geef een korte verwijzing zoals bij een afbeelding ter illustratie gebruikelijk is: auteur, jaartal + vermelding van copyright, een CC-licentie of In het publieke domein:

2 Geen verwijzing in beeld – PowerPoint

Wie het niet mooi vindt staan om in de dia bronverwijzingen te plaatsen kan er voor kiezen deze weg te laten en waar nodig in het tekstvak de bronvermelding aan te vullen, in dit voorbeeld met het paginanummer (overigens niet verplicht bij een parafrase) bij de vermelding van het boek en de CC-licentie bij de foto. Ter verduidelijking is ook toegevoegd welke bron is gebruikt voor de tekst en welke voor de afbeelding:

Bij meerdere teksten en/of afbeeldingen kan eventueel een extra toelichting worden toegevoegd, bijvoorbeeld ‘Afbeelding rechtsboven’.

3 Geen verwijzing in beeld – PowerPoint als pdf

Zelf kies ik ervoor op mijn PowerPoints als pdf op te slaan, zonder animaties maar met behoud van opmaak zodat studenten de gepresenteerde informatie makkelijk kunnen terugvinden. Nadeel is dat het tekstvak onder de dia dan verdwijnt, inclusief de bronvermeldingen. Om die reden voeg ik een extra dia toe aan het einde van de presentatie met de bronnenlijst, niet op alfabet maar per dia, inclusief aanvullende informatie indien van toepassing:

Merk op dat bij een afbeelding altijd of een copyrightvermelding of een CC-vermelding of ‘In het publieke domein’ wordt vermeld. Noteer bij het ontbreken van het copyright of als de herkomst niet duidelijk is ‘Copyright z.d., onbekend’, zie ook Afbeeldingen: Copyright, Creative Commons of in het publieke domein?
Voor eigen afbeeldingen en voor afbeeldingen die Microsoft Office aanbiedt wordt geen bronvermelding gegeven.

Deze pagina is op 18 september 2024 aangevuld.
 

Afbeeldingen Microsoft Office

Naar aanleiding van het blogbericht Afbeelding als illustratie werd deze vraag gesteld: hoe verwijs je naar afbeeldingen die Microsoft ter beschikking stelt in de Office programma’s, zoals Word en PowerPoint?

Om een document te verlevendigen biedt Office tal van afbeeldingen aan, waaronder pictogrammen, illustraties en foto’s, en sjablonen voor tabellen en grafieken. Via de optie ‘Invoegen’ kunnen deze makkelijk in een tekst of presentatie worden geplaatst.

Afbeeldingen Microsoft. Overgenomen uit Afbeeldingen maken of zoeken die u wilt invoegen
in Office-documenten door Microsoft door Microsoft, z.d. (https://edu.nl/be3ah). Copyright 2021, Microsoft Office.

De afbeeldingen vermelden geen namen van makers of jaartallen. Titels ontbreken hoewel er wel gezocht kan worden op een trefwoord of omschrijving.

Omdat de vraag hoe je naar deze afbeeldingen verwijst vaker werd gesteld is deze voorgelegd aan de APA Style experts in Amerika. Het antwoord was dat er niet naar deze afbeeldingen wordt verwezen want als gebruiker van Microsoft Office heb je een licentie gekocht. Hieronder valt niet alleen de opmaak van een tekst (denk bijvoorbeeld aan lettertypen of spellingcorrectie) maar ook het gebruik van alle afbeeldingen die Microsoft aanbiedt, zolang het voor niet-commercieel gebruik is.

Bij dit antwoord werd wel een kanttekening geplaatst: het kan zijn dat de docent of beoordelaar van het verslag wil weten wat de herkomst van de afbeeldingen is. Het advies was om bij twijfel na te vragen of het noodzakelijk is om dit vermelden. Dat kan door middel van een korte uitleg aan het begin van de tekst, maar is het niet nodig om onderschriften of een vermelding in de bronnenlijst te plaatsen.

Deze pagina is op 17 september 2021 aangepast zodat de inhoud overeenkomt met de 3e herziene editie van De APA-richtlijnen uitgelegd.
 

Afbeelding als illustratie

Van een student ontvingen we de volgende vraag: voor mijn verslag moet ik een infographic maken, hoe verwijs ik naar de afbeeldingen op internet die ik hiervoor gebruik?

Wanneer bestaande afbeeldingen worden overgenomen in een verslag of werkstuk komt er naast een verwijzing in de tekst en een vermelding in de bronnenlijst ook een verwijzing onder de afbeelding waarbij vermeld wordt wie het copyright (auteursrecht) heeft.
De APA-richtlijnen onderscheiden twee categorieën afbeeldingen: tabellen en figuren. In deze blogberichten wordt uitgelegd hoe je naar een tabel of figuur verwijst in zowel de tekst, onder de afbeelding en in de bronnenlijst:

Het grote tabellen blogbericht

Het grote figuren blogbericht

Afbeelding als illustratie

In bovenstaande berichten wordt uitgegaan van afbeeldingen die de tekst ondersteunen, bijvoorbeeld een tabel waarin gegevens worden weergegeven.

Steeds vaker is een verslag niet alleen een tekst maar zijn er opdrachten waarbij afbeeldingen als illustratie wordt gebruikt, bijvoorbeeld een infographic, een PowerPoint of een video.

Vanuit Word en PowerPoint kunnen makkelijk afbeeldingen worden ingevoegd die online staan inclusief de optie ‘Creative Commons’. Afbeeldingen met een CC-licentie mogen vrij gebruikt worden, soms is er geen copyright (meer) en vallen de afbeeldingen onder ‘publiek domein’.

Omdat er bij een afbeelding die alleen als illustratie wordt gebruikt geen verwijzing in de tekst staat, bijvoorbeeld (zie Figuur 1) of: Figuur 2 laat zien dat..., heeft het weinig zin om onder de afbeelding een uitgebreide verwijzing te plaatsen. Noteer in plaats daarvan alleen auteur of organisatie + jaartal of z.d. + copyright of CC-licentie of In het publieke domein. Dit kan in een klein lettertype zodat het in de presentatie (infographic, PowerPoint, etc.) niet al teveel opvalt.

In onderstaande stappen staat uitgelegd hoe de afbeeldingen te vermelden.
Voor 'voorraadafbeeldingen', afbeeldingen die worden aangeboden binnen Word, PowerPoint, etc., zie Afbeeldingen Microsoft Office.

Een afbeelding via OnlineAfbeeldingen invoegen

In dit voorbeeld wordt gezocht naar een afbeelding met de zoekterm ‘help’:

1. Kies linksboven in Word ‘Invoegen’, klik op OnlineAfbeeldingen.

2. Kies het plaatje van de twee handen met de reddingsboei, via de optie 'Invoegen' kan de afbeelding ingevoegd worden.

Bronvermelding in bronnenlijst

Ga om de juiste bronvermelding te vinden nogmaals naar de afbeelding en klik op de drie puntjes rechtsonder van het plaatje.

Onder het formaat van de afbeelding staat de titel van de webpagina, klik hier op. De webpagina waar de afbeelding staat wordt geopend. In dit voorbeeld is alleen de afbeelding te zien, niet de complete webpagina waar de gegevens over de afbeelding staan:

https://www.publicdomainpictures.net/pictures/270000/velka/survivalsurviverescue-help-arms.jpg

Knip en plak de link in (bijvoorbeeld) Google om de complete webpagina te vinden. Op deze pagina staan alle gegevens (auteur, datum, titel) voor vermelding in een bronnenlijst:

Hassan, M. M. (z.d.). Survival, survive, rescue, help [Illustratie]. Public Domain Pictures. Geraadpleegd op 23 februari 2021, van https://www.publicdomainpictures.net/en/view-image.php?image=263671

De toevoeging [Illustratie] (of: Foto, Tekening, etc.) is niet verplicht maar maakt duidelijk dat van deze webpagina alleen de afbeelding is gebruikt.

Bronverwijzing onder afbeelding

Noteer net als bij een verwijzing in een tekst de achternaam of naam organisatie + jaartal of z.d. Daarachter komt de copyrightvermelding, of de CC-licentie, of ‘In het publieke domein’.

In dit voorbeeld staat op de webpagina:
License: CC 0 Public Domain.

De CC-licentie geeft aan of en hoe de afbeelding mag worden hergebruikt. CC 0 valt samen met ‘In het publieke domein’. Het verschil is dat bij CC 0 de maker dit bepaalt heeft, bij ‘In het publieke domein’ kan het gaan om een afbeelding waarvan de maker meer dan 70 jaar dood is.

Onder de afbeelding:

Hassan, z.d. CC 0.

 

Net als bij de afbeelding op de webpagina kan de CC-licentie gelinkt worden aan de toelichting over wat CC 0 inhoudt. Op de plek van de CC-licentie kan ook een copyrightvermelding staan als de maker niets heeft aangegeven of ‘In het publieke domein’.

Zie voor uitleg Afbeeldingen: Copyright, Creative Commons of in het publieke domein?

Afbeeldingen via Google

Via Google of andere zoekmachines kan uiteraard ook gezocht worden naar afbeeldingen. Via de optie Tools onder de zoekbalk kan ook hier gekozen worden voor afbeeldingen met een Creative Commons licentie. Klik op 'Bezoeken' om de gegevens van de afbeelding te raadplegen. Let op: een URL die begint met https://www.google.nl/... verwijst naar de zoekactie en niet naar de afbeelding en is onjuist. 

Onderstaand drie voorbeelden van twee afbeeldingen met copyrightvermelding (bij de eerste is het copyright onbekend) en van een afbeelding in het publieke domein. De vermelding in de bronnenlijst staat onder de afbeelding.

A

Smith, 2012. Copyright z.d., onbekend.

 

Smith, J. (2012). Help Required – Lets help each other [Illustratie]. A Big Bang. Geraadpleegd op 23 februari 2021, van https://abigbang.wordpress.com/2012/02/28/help-required-lets-help-each-other/

B

Vladwel, 2016. Copyright 2021, iStockphoto LP.

Vladwel. (2016, 14 oktober). Hand holding placard with help text vector, person asking [Illustratie]. iStock. Geraadpleegd op 23 februari 2021, van https://www.istockphoto.com/nl/vector/hand-holding-placard-with-help-text-vector-person-asking-gm613244854-105832845

C

Peggy_Marco, 2015. In het publieke domein.

 

Peggy_Marco. (2015, 2 november). Help Informatie Probleem Oplossing Vrienden [Illustratie]. Pixabay. Geraadpleegd op 23 februari 2021, van https://pixabay.com/nl/illustrations/help-informatie-probleem-oplossing-1013701/

Toch liever op een andere manier verwijzen dan een korte vermelding in de tekst onder de afbeelding? Overleg met de docent of beoordelaar.

 

Deze pagina is op 16 september 2021 aangepast zodat de inhoud overeenkomt met de 3e herziene editie van De APA-richtlijnen uitgelegd.
 

Afbeeldingen: Copyright, Creative Commons of in het publieke domein?

Bij het overnemen van bestaande afbeeldingen wordt, in tegenstelling tot het citeren of parafraseren van een gedeelte van de tekst, onder de tabel of figuur ook aangegeven wie het auteursrecht (copyright) heeft. Zie voor meer informatie Het grote tabellen blogbericht en Het grote figuren blogbericht, voorbeelden 1 tot en met 4.

De maker van de afbeelding is vaak ook de auteursrechthebbende maar dat kan ook een andere persoon of organisatie zijn als gebruik is gemaakt van een bestaande afbeelding of als het werk in opdracht is gemaakt, bijvoorbeeld van een uitgever.
Het is echter mogelijk dat de auteursrechthebbende vooraf heeft bepaald of en hoe de afbeelding mag worden hergebruikt door middel van een Creative Commons-licentie, kortweg CC.
Voor sommige afbeeldingen geldt dat dat deze niet (meer) onder het auteursrecht vallen, deze werken bevinden zich in het publieke domein.
In alle gevallen blijft bronvermelding verplicht, maar: hoe bepaal je de auteursrechtstatus?

Copyright
De maker van een oorspronkelijk werk (tekst, foto, film, compositie, etc.) krijgt automatisch het auteursrecht. In de meeste gevallen wordt dit in de publicatie duidelijk aangeven. In boeken wordt meestal op één van de eerste pagina's de auteursrechthebbende(n) vermeld, dit kan bijvoorbeeld de uitgever of de auteur zijn. Websites zetten meestal onderaan de pagina een copyrightvermelding.
In Nederlandse publicaties wordt het woord Copyright of het symbool © gebruikt.

Enkele voorbeelden:

• De 7e editie van de Publication Manual of the American Psychological Association:
  Copyright © 2020 by the American Psychological Association (APA).
• De vierde druk van het boek Elementaire sociale vaardigheden:
  © Bohn Stafleu van Loghum is een imprint van Springer Media B.V., onderdeel van Springer Nature, 1996, 2001, 2011, 2020
• De website NU.nl:
  © 2020 DPG Media Digital B.V.
  Let op dat NU.nl vaak gebruik maakt van bestaande afbeeldingen.
• De website Buienradar:
  Copyright © 2006 - 2020 Buienradar® is een geregistreerd merk van RTL Nederland

De APA-richtlijnen gebruiken alleen het woord Copyright + het jaartal, naam auteursrechthebbende(n), in bovenstaande voorbeelden zou dat bij overname van een afbeelding zijn:

• Copyright 2020, American Psychological Association (APA).
• Copyright 1996, 2001, 2011, 2020, Bohn Stafleu van Loghum, Springer Media B.V., Springer Nature.
• Copyright 2020, DPG Media Digital B.V.
• Copyright 2006-2020, RTL Nederland.

Neem de naam en jaartal(len) over zoals de publicatie aangeeft. Noteer z.d. bij het ontbreken van een jaartal en Onbekend bij het ontbreken van de naam van de auteursrechthebbende. Als zowel jaartal als naam ontbreken is de vermelding Copyright z.d., onbekend.

Let op dat bij het overnemen van een afbeelding met als doel deze opnieuw openbaar te maken, bijvoorbeeld door publicatie in een tijdschrift of in de HBO Kennisbank er toestemming nodig kan zijn van de auteursrechthebbende. Als er toestemming, voeg dan achter de copyrightvermelding 'Overgenomen met toestemming' toe.

Creative Commons
Makers van een origineel werk kunnen een Creative Commons licentie aan dit werk toevoegen. Deze licentie geeft aan of en hoe het werk mag worden overgenomen: wel of geen commercieel gebruik, wel of niet aanpassen, etc. Er zijn zes verschillende licenties, zie voor een toelichting Creative Commons uitleg. Met een CC-licentie komt het auteursrecht overigens niet te vervallen.

In de bronvermelding wordt de copyrightvermelding vervangen door deze licentie, bijvoorbeeld CC BY-NC-SA geeft aan: bronvermelding (BY), niet commercieel (NC) en gelijk delen (SA). Dit laatste houdt in dat bij aanpassing van de afbeelding dezelfde CC-licentie blijft gelden.

Inmiddels zijn er 500 miljoen afbeeldingen met een CC-licentie. Creative Commons heeft hier zelf een zoekmachine voor ontworpen: CC Search.
Noteer bij de bronvermelding de code en link deze naar de pagina waar de licentie wordt toegelicht, een voorbeeld:

Figuur 1

Mickey Mouse

Opmerking. Overgenomen uit Disney door A. Hassan, 2009 (https://www.flickr.com/photos/9710088@N06/4214021323). CC BY-NC-SA.

Publieke domein
Afbeeldingen zonder auteursrecht, bijvoorbeeld omdat de maker meer dan 70 jaar geleden is overleden, vallen in het publieke domein. Dit geldt ook voor werken waarvan de maker zelf afstand heeft gedaan van het auteursrecht. Let op dat het vervallen van het auteursrecht per land kan verschillen. Noteer bij afbeeldingen zonder auteursrecht In het publieke domein. In dit voorbeeld staat op de webpagina aangegeven dat de afbeelding publiek domein is:

Figuur 2

Walt Disney Concertzaal in Los Angeles

Opmerking. Overgenomen uit Walt Disney, concert, hall, Angeles door J. Sullivan, 2018 (https://pixnio.com/nl/het-platform/gebouwen/walt-disney-concert-hall-angeles). In het publieke domein.

 

Deze pagina is op 5 november 2021 aangepast zodat de inhoud overeenkomt met de 3e herziene editie van De APA-richtlijnen uitgelegd.

Het grote figuren blogbericht

Het blogbericht Tabellen en figuren uit februari 2015 is veruit het meest gelezen artikel op dit blog: meer dan 150.000 keer! In juni 2016 is het bericht Veelgestelde vragen toegevoegd, toch worden er nog regelmatig vragen over dit onderwerp gesteld, met name wat onder een figuur vermeld moet worden. Dat is ook niet zo verwonderlijk, er bestaan figuren in allerlei soorten en maten, variërend van letterlijk overgenomen uit een bestaande bron tot helemaal zelf gemaakt. In dit blogbericht komen alle variaties van figuren aan bod.

 1 Figuur overgenomen uit boek
 2 Figuur overgenomen uit tijdschriftartikel
 3 Figuur overgenomen uit webpagina
 4 Figuur overgenomen uit online bestand (pdf, Word, Excel, etc.)
 5 Figuur gebaseerd op bestaande bron(nen)
 6 Figuur gebaseerd op niet gepubliceerde bron(nen)
 7 Figuur gebaseerd op eigen onderzoek

Algemeen 
Onder figuren vallen alle afbeeldingen (grafiek, diagram, tekening, foto, etc.) behalve tabellen. Een figuur heeft altijd een nummer en een titel/omschrijving. De omschrijving van een bestaand figuur kan gewijzigd worden als dat de inhoud of de relatie tot de tekst verduidelijkt. Figuur wordt altijd met een hoofdletter geschreven als er naar een specifieke afbeelding wordt verwezen: Figuur 1, Figuur 2, etc.
Schrijf niet "op onderstaande figuur is te zien" of "op de figuur op de volgende pagina is te zien", maar "op Figuur 1 is te zien dat" of  "de onderzoeksgegevens (zie Figuur 2) laten zien dat".
De tekst onder de figuur kan eventueel in een kleiner lettertype worden gezet.
Nummer in de hoofdtekst figuren door, ongeacht de hoofdstukken. De nummering van figuren in bijlagen begint tekens bij 1, zie ook Bijlage - Tabellen en figuren.


1 Figuur overgenomen uit boek
De verwijzing bestaat uit vier delen: in de tekst, boven en onder de figuur en in de bronnenlijst. Wanneer de figuur wordt gewijzigd, noteer dan ‘Aangepast overgenomen uit’ in plaats van ‘Overgenomen uit’. Het copyright bij figuren uit boeken ligt meestal bij de uitgever en staat in de meeste gevallen op een van de eerste pagina’s. Soms staat onder de figuur het copyright aangegeven.

• Tekst
  
  In de tekst wordt altijd verwezen naar de figuur met het nummer.
  
  
• Boven figuur
  
  Figuur X
  
  Titel figuur
  
  
• Onder figuur
  
  Opmerking. Overgenomen uit Hoofdtitel cursief (p. X) door A. Auteur, jaartal, Uitgever. Copyright jaartal, naam auteursrechthebbende.
  
  
• Bronnenlijst
  

  Auteur, A. (jaartal). Titel cursief. Naam Uitgever.

Voorbeeld

• Tekst
  
  In Figuur 1 is te zien dat ...
  
  
• Boven figuur
  
  Figuur 1
  
  Voorbeeld van een taartdiagram
  
  
• Onder figuur
  
  Opmerking. Overgenomen uit Onderzoek doen! (p. 181) door T. Fischer en M. Julsing, 2014, Noordhoff Uitgevers. Copyright 2014, Noordhoff Uitgevers.
  
  
• Bronnenlijst
  

  Fischer, T., & Julsing, M. (2014). Onderzoek doen! Kwantitatief en kwalitatief onderzoek (2e druk). Noordhoff Uitgevers.
   

2 Figuur overgenomen uit tijdschriftartikel

De verwijzing bestaat uit vier delen: in de tekst, boven en onder de figuur en in de bronnenlijst. Wanneer de figuur wordt gewijzigd, noteer dan ‘Aangepast overgenomen uit’ in plaats van ‘Overgenomen uit’. Het copyright bij figuren uit tijdschriftartikelen ligt meestal bij de uitgever en staat in de meeste gevallen onderaan de eerste of laatste pagina of op de website van de uitgever.

• Tekst
  
  In de tekst wordt altijd verwezen naar de figuur met het nummer.
  
  
• Boven figuur
  
  Figuur X
  
  Titel figuur
  
  
• Onder figuur
  
  Opmerking. Overgenomen uit "Hoofdtitel artikel" door A. Auteur, jaartal, Titel tijdschrift cursief, jaargang cursief, p. X. Copyright jaartal, naam auteursrechthebbende.
  
  
• Bronnenlijst
  

  Auteur, A. (jaartal). Titel artikel. Titel tijdschrift cursief, jaargang cursief(afleveringsnummer), eerste paginanummer-laatste paginanummer. doi (indien vermeld)

Voorbeeld

• Tekst
  
  In Figuur 2 is te zien dat …
  
  
• Boven figuur
  
  Figuur 2
  
  Ingewikkelde vrienden herkennen
  
  
• Onder figuur
  
  Opmerking. Overgenomen uit "Vriend of vijand?" door M. C. van der Laan en E. P. Ravestijn, 2017, Tijdschrift voor Psychiatrie, 43, p. 325. Copyright 2017, Stichting Tijdschrift voor Psychotherapie.
  
  
• Bronnenlijst
  

  Van der Laan, M. C., & Ravestijn, E. P. (2009). Vriend of vijand? Vriendschapsrelaties in de schematherapeutische behandeling van adolescenten. Tijdschrift voor Psychiatrie, 43(5), 317-329. https://doi.org/10.1007/s12485-017-0213-9

3 Figuur overgenomen uit webpagina

De verwijzing bestaat uit vier delen: in de tekst, boven en onder de figuur en in de bronnenlijst. Wanneer de figuur wordt gewijzigd, noteer dan ‘Aangepast overgenomen uit’ in plaats van ‘Overgenomen uit’. Het copyright bij figuren van een webpagina kan soms lastig te achterhalen zijn. De meeste websites vermelden onderaan de pagina het copyright, vaak worden bestaande figuren gebruikt en zou het copyright bij de figuur moeten staan. Als het jaar van copyright ontbreekt, noteer dan ‘Copyright z.d.’.

• Tekst
  
  In de tekst wordt altijd verwezen naar de figuur met het nummer.
  
  
• Boven figuur
  
  Figuur X
  
  Titel figuur
  
  
• Onder figuur
  
  Opmerking. Overgenomen uit Titel webpagina door A. Auteur, jaartal (http://xxxx). Copyright jaartal, naam auteursrechthebbende.
  
  
• Bronnenlijst
  

  Auteur, A. (jaartal, dag maand). Titel webpagina. Naam website. Geraadpleegd op dag maand jaar, van http://xxxx

Voorbeeld

• Tekst
  
  In Figuur 3 is te zien dat …
  
  
• Boven figuur
  
  Figuur 3
  
  Groenlandse walvis
  
  
• Onder figuur
  
  Opmerking. Overgenomen uit Zeldzame walvis in Noordzee door R. van Assen, 2017 (https://www.ecomare.nl/verdiep/nieuws/zeldzame-walvis-in-noordzee/). Copyright z.d., ArtBoutique.
  
  
• Bronnenlijst
  

  Van Assen, R. (2017, 3 april). Zeldzame walvis in Noordzee [Illustratie]. Ecomare. Geraadpleegd op 29 maart 2022, van https://www.ecomare.nl/verdiep/nieuws/zeldzame-walvis-in-noordzee/

N.B. De toevoeging [Illustratie] is niet verplicht maar geeft dat aan dat alleen verwezen wordt naar de afbeelding.

   

4 Figuur overgenomen uit online bestand (pdf, Word, Excel, etc.)

De verwijzing bestaat uit vier delen: in de tekst, boven en onder de figuur en in de bronnenlijst. Wanneer de figuur wordt gewijzigd, noteer dan ‘Aangepast overgenomen uit’ in plaats van ‘Overgenomen uit’. Het copyright bij figuren uit een online document ligt meestal bij de uitgever/organisatie en staat in de meeste gevallen op de eerste of de laatste pagina of op de website van de uitgever/organisatie.

• Tekst
  
  In de tekst wordt altijd verwezen naar de figuur met het nummer.
  
  
• Boven figuur
  
  Figuur X
  
  Titel figuur
  
  
• Onder figuur
  
  Opmerking. Overgenomen uit Hoofdtitel cursief (p. X) door A. Auteur, jaartal (http://xxxx). Copyright jaartal, naam auteursrechthebbende.
  
  
• Bronnenlijst
  

  Auteur, A. (jaartal). Titel document. Naam organisatie of website. Geraadpleegd op dag maand jaar, van http://xxxx

Voorbeeld

• Tekst
  
  In Figuur 4 is te zien dat …
  
  
• Boven figuur
  
  Figuur 4
  
  Dimensies van positieve gezondheid
  
  
• Onder figuur
  
  Opmerking. Overgenomen uit Wat werkt bij culturele interventies voor ouderen (p. 10) door S. van Grinsven en N. de Groot, 2018 (https://www.movisie.nl/publicaties/wat-werkt-culturele-interventies-ouderen). Copyright 2016, IPH.
  
  
• Bronnenlijst
  

  Van Grinsven, S., & De Groot, N. (2018). Wat werkt bij culturele interventies voor ouderen: Hoe kunst kan bijdragen aan positieve gezondheid. Movisie. Geraadpleegd op 23 april 2018, van https://www.movisie.nl/publicaties/wat-werkt-culturele-interventies-ouderen

  
5 Figuur gebaseerd op bestaande bron(nen)

De opmaak van een eigen figuur bestaat, naast een verwijzing in de tekst, uit figuur + nummer + titel boven de afbeelding. Onder de figuur komen tevens korte verwijzingen te staan van de bestaande bron(nen) die voor het samenstellen van de figuur gebruikt is/zijn door middel van letters in superscript.

• Tekst
  
  In de tekst wordt altijd verwezen naar de figuur met het nummer.
  
  
• Boven figuur
  
  Figuur X
  
  Titel figuur
  
  
• Onder figuur
  
  ^aAuteur (jaartal, p. X). ^bAuteur (jaartal, p. X).
  
  
• Bronnenlijst
  
  Standaardvermelding(en) van boek, tijdschriftartikel, webpagina, etc.

Voorbeeld

• Tekst
  
  In Figuur 5 is te zien dat …

• Bronnenlijst
  

  Fischer, T., & Julsing, M. (2014). Onderzoek doen! Kwantitatief en kwalitatief onderzoek (2e druk). Noordhoff Uitgevers.
  

Van der Donk, C., & Van Lanen, B. (2019). Praktijkonderzoek in zorg en welzijn (3e herziene druk). Uitgeverij Coutinho.

N.B. Dit is een fictief voorbeeld uit Word, de publicaties waar naar verwezen wordt bestaan wel. De volgorde bij het onderschrift is niet alfabetisch maar op volgorde van verwijzing in de figuur.

 

6 Figuur gebaseerd op niet gepubliceerde bron(nen)

De opmaak van een figuur bestaat, naast een verwijzing in de tekst, uit figuur + nummer + titel boven de figuur, gevolgd door een korte uitleg over de herkomst van de gegevens. Onder niet gepubliceerde bronnen valt alle informatie die voor de lezer van de tekst niet is terug te vinden, bijvoorbeeld informatie verkregen van een stageinstelling.

• Tekst
  
  In de tekst wordt altijd verwezen naar de figuur met het nummer.
  
  
• Boven figuur
  
  Figuur X
  
  Titel figuur
  
  
• Onder figuur
  
  Opmerking. Uitleg over herkomst.
  
  
• Bronnenlijst
  
  Geen vermelding. 

Voorbeeld

• Tekst
  
  In Figuur 6 is te zien dat … 

N.B. Dit is een fictief voorbeeld uit Word. De datum verwijst naar de dag waarop de gegevens zijn verkregen.


7 Figuur gebaseerd op eigen onderzoek

Omdat de figuur geheel eigen werk is komt er nergens een bronvermelding te staan. De opmaak van een eigen figuur bestaat, naast een verwijzing in de tekst, uit figuur + nummer + titel boven de figuur.

• Tekst
  
  In de tekst wordt altijd verwezen naar de figuur met het nummer.
  
  
• Boven figuur
  
  Figuur X
  
  Titel figuur
  
  
• Onder de figuur
  
  Met een asterisk * kan eventueel een onderdeel van de figuur worden toegelicht.
  
  
• Bronnenlijst
  
  Geen vermelding. 

Voorbeeld

• Tekst
  
  In Figuur 7 is te zien dat …

N.B. Dit is een fictief voorbeeld uit Word.

Zie ook de blogberichten:

• Het grote tabellen blogbericht
• Afbeeldingen: Copyright, Creative Commons of in het publieke domein?
• Afbeelding als illustratie.

 

Deze pagina is op 1 september 2021 en 29 maart 2022 aangepast zodat de inhoud overeenkomt met de 3e herziene editie van De APA-richtlijnen uitgelegd.
 

Afbeelding van internet

Na de blogberichten Afbeelding op omslag (over het verwijzen naar een afbeelding die alleen ter illustratie is opgenomen) en Tabellen en figuren (over het verwijzen naar een zelfgemaakte afbeelding of een afbeelding overgenomen uit een boek) zal in dit bericht worden ingegaan op de vraag: hoe wordt verwezen in de tekst en in een bronnenlijst naar een afbeelding overgenomen van internet?

Er is een belangrijk verschil tussen een afbeelding (een foto, een tabel, een tekening, etc.) die wordt genoemd in de tekst of een afbeelding die geheel wordt overgenomen.

Voorbeeld 1: Afbeelding noemen in tekst
Wanneer naar een afbeelding uit een internetbron wordt verwezen, worden net als bij een tekst auteur(s) en jaartal genoemd. De originele bron wordt in de bronnenlijst genoemd. 

Tekst

Het 7S-model geeft elementen van een organisatie weer (Schop, z.d.). 

Bronnenlijst

Schop, G. J. (z.d.). 7S-model. Managementmodellensite.nl. Geraadpleegd op 7 november 2021, van https://managementmodellensite.nl/7s-model-2/

N.B. Merk op dat in de tekst en in de bronnenlijst de naam van de maker van de webpagina staat en niet de de namen van de makers van het model, Robert H. Waterman en Tom Peters. Uiteraard kunnen deze namen wel in de tekst genoemd worden.

Voorbeeld 2: Afbeelding overnemen in de tekst
Wanneer de afbeelding wordt opgenomen in de tekst gelden andere regels dan bij een citaat uit een tekst omdat, in tegenstelling tot een stukje tekst, de afbeelding een ‘compleet’ werk is. In sommige gevallen is de afbeelding niet origineel maar van een andere bron afkomstig. Volgens de APA richtlijnen moet de eigenaar van de afbeelding, of beter gezegd: de eigenaar van het auteursrecht, onder de afbeelding vermeld worden.
De verwijzing bestaat uit drie onderdelen:

1. De afbeelding krijgt een naam en nummer waar in de tekst naar verwezen wordt, bijvoorbeeld Tabel 1, Figuur 2, etc.
   De APA-richtlijnen maken onderscheid in tabellen (informatie die horizontaal en verticaal gelezen kan worden) en figuren (alle overige afbeeldingen).
    
2. Boven de afbeelding staat Tabel of Figuur, vetgedrukt + nummer, daaronder een witregel en daaronder de titel van de afbeelding, schuingedrukt. Dit kan de titel zijn zoals op de webpagina vermeld, het mag ook een vertaling of een andere titel zijn.
    
3. Onder de afbeelding staat, schuingedrukt, Opmerking. Daarachter staat: Overgenomen (of: Aangepast overgenomen, als de afbeelding bewerkt is) uit Naam webpagina van A. Auteur, jaartal (https://xxxx). Copyright jaartal, naam eigenaar auteursrecht.
   De naam van de auteursrechthebbende wordt in de publicatie meestal vermeld in combinatie met het copyrightteken: ©. Als dit geheel ontbreekt is in de meeste gevallen de auteur van de bron dezelfde als de eigenaar van het auteursrecht.
   Noteer wanneer gegevens over het auteursrecht ontbreken: Copyright z.d., onbekend.
   
   
4. In de bronnenlijst staat de verwijzing naar de geraadpleegde bron.

In de tekst 

Het 7S-model geeft elementen van een organisatie weer (Figuur 1).

Boven de afbeelding

Figuur 1

Het 7S-model

Onder de afbeelding

Opmerking. Overgenomen uit 7S-model door G. J. Schop, z.d. (https://managementmodellensite.nl/7s-model-2/). Copyright z.d., McKinsey.

N.B. In dit voorbeeld is de auteur van de webpagina niet de eigenaar van de afbeelding. Het model is volgens de webpagina ontworpen door Robert H. Waterman en Tom Peters die destijds werkzaam waren waren voor consultancybedrijf McKinsey. Een jaartal wordt niet genoemd, daarom: Copyright z.d., McKinsey.
Onderaan de webpagina staat "© 2011 - 2021 | managementmodellensite.nl", maar dit heeft betrekking op de gehele website.

Bronnenlijst

Schop, G. J. (z.d.). 7S-model. Managementmodellensite.nl. Geraadpleegd op 7 november 2021, van https://managementmodellensite.nl/7s-model-2/

Steeds vaker wordt op websites aangegeven dat afbeeldingen mogen worden hergebruikt onder bepaalde voorwaarden (een Creative Commons licentie), bijvoorbeeld niet voor commercieel gebruik. In dat geval is toestemming vragen niet nodig maar blijft bronvermelding verplicht. Ook zijn er afbeeldingen zonder auteursrecht, bijvoorbeeld als de maker 70 jaar of langer dood is. Zie voor meer informatie Afbeeldingen: Copyright, Creative Commons of in het publieke domein?

Meer weten over het gebruik van afbeeldingen? Lees de zeer duidelijke uitleg van Arnoud Engelfriet op Beeldcitaatrecht.

Voor meer voorbeelden, zie Managementmodellensite.nl, Het grote figuren blogbericht en Het grote tabellen blogbericht, optie 3 Tabel/Figuur overgenomen uit webpagina en optie 4 Tabel/Figuur overgenomen uit online bestand (pdf, Word, Excel, etc.).

Zie voor afbeeldingen ter illustratie Afbeelding op omslag en Afbeelding als illustratie.
 
Deze pagina is op 7 november 2021 aangepast zodat de inhoud overeenkomt met de 3e herziene editie van De APA-richtlijnen uitgelegd.
 

Afbeelding op omslag

Eindelijk, het verslag is klaar, alle bronvermeldingen kloppen en omdat het oog ook wat wil zet je een mooie foto op de voorkant. Moet je naar een afbeelding op de omslag van je verslag verwijzen, en zo ja, hoe? Dit hangt af van de herkomst van de afbeelding.

Eigen afbeelding
Wanneer je zelf een foto, schilderij, tekening of een andere afbeelding hebt gemaakt geldt hiervoor hetzelfde als voor de tekst: het is eigen werk en hier hoeft geen aparte verwijzing voor te worden opgenomen. Om de lezer de herkomst van de zelfgemaakte foto duidelijk te maken kan onderaan de bronnenlijst “Alle overige afbeeldingen eigen werk” of een vergelijkbare tekst worden opgenomen maar dat is niet verplicht.

Ontvangen afbeelding
De afbeelding op het omslag kan gemaakt zijn door een studiegenoot, familielid of collega. Het zou ook kunnen dat de instelling waar stage is gelopen of onderzoek is gedaan een foto ter beschikking stelt. Ook voor deze afbeeldingen geldt dat er geen aparte verwijzing wordt opgenomen in de bronnenlijst. Het is uiteraard wel toegestaan om, bijvoorbeeld in een dankwoord, de maker of eigenaar van de afbeelding te bedanken voor het ter beschikking stellen.
Wanneer een instelling toestemming heeft gegeven voor het gebruik van het logo is een aparte verwijzing ook niet nodig.
Voor het gebruik van het logo van de HAN University of Applied Sciences, zie het blogbericht APAstaartje: Logo.

Afbeelding van internet
De keuze aan foto’s op het internet is eindeloos en steeds vaker in hoge resolutie, grote kans dat er een mooie afbeelding tussen zit die als omslagillustratie kan dienen. Omdat het om een gepubliceerde foto gaat moet hier wel naar verwezen worden. De vermelding in een bronnenlijst is vrijwel gelijk aan de vermelding van een internetbron:

Auteur, A. (jaar, dag maand). Titel van webpagina [Foto]. Naam website. Geraadpleegd op dag maand jaar, van http://xxxx

De toevoeging [Foto] is niet verplicht maar maakt voor de lezer duidelijk dat naar de afbeelding wordt verwezen en niet naar de tekst.

Herrmann, 2013. CC BY-NC-ND 2.0.

Stel, je vindt op de fotodienst Flickr een mooie foto van een boom. De verwijzing in de bronnenlijst wordt dan:

Herrmann, R. (2013, 2 november). Ciha Fen tree [Foto]. Flickr. Geraadpleegd op 22 april 2015, van https://www.flickr.com/photos/yoorock/10790884613/

Omdat er in het verslag niet naar de foto verwezen wordt kan onder de foto de korte verwijzing 'Hermann, 2013' worden opgenomen. Wie dat niet zo mooi vindt staan op de omslag kan, bijvoorbeeld op de eerstvolgende pagina, verwijzen door 'Omslagfoto: Herrmann, 2013' te noteren.

De fotograaf van bovenstaande foto heeft op zijn Flickr-pagina met een CC-licentie duidelijk aangegeven dat de foto mag worden hergebruikt maar wel met bronvermelding, niet voor commerciële doeleinden en de foto mag niet worden verspreid als deze bewerkt is. Ik mag deze foto dus hergebruiken voor dit voorbeeld als ik me aan de voorwaarden houd.

Let op: De CC-licentie vereist dat behalve de naam van de maker ook de link wordt opgenomen die verwijst naar uitleg over hergebruik. In elektronische vorm kan dat met een ingebouwde link, in andere gevallen wordt de hele URL uitgeschreven, in dit geval https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/2.0/.
In bovenstaand voorbeeld wordt de vermelding voor een elektronisch document dan:

Omslagfoto: Herrmann, 2013. CC BY-NC-ND 2.0.

En voor een document op papier:

Omslagfoto: Herrmann, 2013. CC BY-NC-ND 2.0 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/2.0

Zie ook Creative Commons Nederland, scroll naar 'Mag ik dit werk gebruiken?'.
 
Vermeld, wanneer er geen CC-licentie is, het copyright (auteursrecht):

Omslagfoto: Herrmann, 2013. Copyright 2013, Rich Herrmann.

In dit voorbeeld is de maker van de foto ook de auteursrechthebbende maar dat is niet altijd het geval. Het copyright wordt meestal onderaan de webpagina vermeld. Als er geen gegevens over het copyright worden genoemd, noteer dan:

Omslagfoto: Herrmann, 2013. Copyright z.d., onbekend.

Noteer bij afbeeldingen waarvan het auteursrecht is verlopen of opgeheven 'In het publieke domein'.

Wanneer een afbeelding alleen als illustratie wordt gebruikt – de foto is geen aanvulling op de tekst – is het zeer raadzaam om vooraf de voorwaarden voor hergebruik te lezen. Wanneer het verslag wordt gepubliceerd, bijvoorbeeld op de HBO Kennisbank, geldt dat als opnieuw openbaar maken van de foto en is het van belang dat de eigenaar van de foto hier akkoord mee is. Steeds vaker geven fotografen op hun site aan of en hoe afbeeldingen mogen worden hergebruikt en is toestemming vragen niet nodig.

Op de website van het Auteursrecht Informatiepunt staan enkele fotodatabanken waarvan de afbeeldingen onder voorwaarden mogen worden hergebruikt, soms zelfs rechtenvrij.
Zie de website Webwijzer.nl voor het zoeken naar rechtenvrije foto's van Google.

Zie ook de blogberichten Afbeeldingen: Copyright, Creative Commons of in het publieke domein en Afbeelding als illustratie.

 
Deze pagina is op 7 augustus 2017 aangepast zodat de inhoud overeenkomt met De APA-richtlijnen uitgelegd, en aangevuld op 6 februari 2018, 11 februari 2020, 7 november 2021 en 10 mei 2022.
 

Tabellen en figuren

De uitkomsten van een onderzoek komen vaak beter tot hun recht in een tabel of een figuur dan in een tekst, maar hoe moet een tabel of een figuur volgens APA worden opgemaakt?

In alle gevallen geldt dat de afbeelding een beschrijving van de inhoud en een nummer krijgt (Tabel 1, Figuur 2, etc.) zodat er in de tekst naar verwezen kan worden. Onderstaande voorbeelden zijn gemaakt naar aanleiding van de bezoekerscijfers van de vijf meest geraadpleegde pagina’s over bronvermelding volgens APA op de website van de Studiecentra HAN.

Tabel

Een tabel bevat altijd drie onderdelen:

1. Nummer en beschrijving: het nummer van de tabel en een titel of korte beschrijving, cursief geplaatst 
2. Kolom- en rijopschriften
3. Cellen met gegevens

Eventueel kan onder de tabel een extra toelichting worden gegeven, bijvoorbeeld de herkomst van de gegevens. De toelichting wordt voorafgegaan door het woord Opmerking, altijd cursief. Deze tekst kan in een kleiner lettertype geplaatst worden.

Een tabel heeft alleen horizontale lijnen, boven en onder de kolomaanduidingen en onder de laatste rij. Verticale lijnen zijn toegestaan als de tabel daarmee overzichtelijker wordt.

Voorbeeld van een tabel

De inhoud en opmaak van een tabel kan variëren, bedenk dat de lezer in een opslag moet kunnen zien waar de tabel over gaat en dat de tabel ook zonder de tekst begrijpelijk moet zijn. De plaats van de tabel in de tekst is afhankelijk van de inhoud van de tekst, verdeel deze niet over twee pagina’s.
Bij de verwijzing in de tekst wordt een hoofdletter gebruikt: zie Tabel 1, Tabel 2 laat zien ..., etc. Gebruik niet 'op onderstaande tabel'.

Figuur

Behalve in een tabel is het ook mogelijk onderzoeksgegevens te presenteren in een grafiek, staafdiagram of een ander figuur. Boven een figuur staan net als bij een tabel het nummer van de figuur en een titel of korte beschrijving, cursief geplaatst 

Onderstaande grafiek bevat dezelfde gegevens als de tabel. Het valt niet te zeggen of een tabel of figuur beter is, dat ligt aan de inhoud van de gepresenteerde gegevens. Beide afbeeldingen opnemen om te vergelijken kan uiteraard ook.
Net als bij een tabel kan eventueel onder de figuur een extra toelichting worden gegeven, bijvoorbeeld de herkomst van de gegevens. De toelichting wordt voorafgegaan door het woord Opmerking, altijd cursief. Deze tekst kan in een kleiner lettertype geplaatst worden.

Onderstaand figuur is gemaakt met Excel. Naar standaardprogramma’s als Excel hoeft niet in de tekst of bronnenlijst te worden verwezen.

Voorbeeld van een figuur

Bestaande afbeeldingen

Wanneer een bestaande afbeelding (tabel of figuur) wordt overgenomen, eventueel met aanpassingen, geldt dit als een citaat. Een afbeelding van een tabel hoeft niet bewerkt te worden zodat deze volgens de APA richtlijnen is opgemaakt. De afbeelding krijgt wel een nummer zodat er in de tekst naar verwezen kan worden. In de tekst staat alleen de verwijzing naar de tabel of figuur en in de bronnenlijst wordt naar de gehele publicatie verwezen. Onder de afbeelding wordt bij Opmerking. een toelichting over de herkomst geplaatst, tevens kan worden aangegeven of de tabel of figuur is aangepast:

Tekst

... zie Figuur 1 ...

Boven afbeelding 

Figuur 1

Kernactiviteiten van praktijkonderzoek

Onder afbeelding 

Opmerking. Overgenomen (of: Aangepast overgenomen) uit Praktijkgericht onderzoek in zorg en welzijn (p. 31) door C. van der Donk en B. van Lanen, 2019, Uitgeverij Coutinho. Copyright 2011/2019, Uitgeverij Coutinho bv.

Bronnenlijst

Van der Donk, C., & Van Lanen, B. (2019). Praktijkgericht onderzoek in zorg en welzijn (3e herziene druk). Uitgeverij Coutinho.

In Publication Manual of the American Psychological Association (§ 7.7, pp. 198-199) staat dat bij overname van een bestaande tabel of figuur ook de eigenaar van het auteursrecht (copyright) wordt genoemd.

Hiermee wordt duidelijk gemaakt dat de tabel door de auteur gemaakt is of door de auteur uit een andere publicatie is overgenomen. In Praktijkgericht Onderzoek in Zorg en Welzijn staat bijvoorbeeld op pagina 39 een afbeelding gebaseerd op een figuur uit het boek Experiential Learning van David A. Kolb, uitgegeven in 1984. In dat geval wordt de verwijzing:

Tekst 

... zie Figuur 2 ...

Boven afbeelding 

Figuur 2

De leercyclus van Kolb

Onder afbeelding 

Opmerking. Overgenomen (of: Aangepast overgenomen) uit Praktijkgericht onderzoek in zorg en welzijn (p. 39) door C. van der Donk en B. van Lanen, 2019, Uitgeverij Coutinho. Copyright 1984, David A. Kolb.

Bronnenlijst

Van der Donk, C., & Van Lanen, B. (2019). Praktijkgericht onderzoek in zorg en welzijn (3e herziene druk). Uitgeverij Coutinho.

Houdt er rekening mee dat er soms toestemming moet worden gevraagd voor overname van een afbeelding, bijvoorbeeld bij een afstudeeropdracht die in de HBO Kennisbank wordt geplaatst. 

 Zie ook:

• Het grote tabellen blogbericht - sjablonen en voorbeelden
• Het grote figuren blogbericht - sjablonen en voorbeelden
• Tabellen en figuren: Veelgestelde vragen
• Afbeeldingen: Copyright, Creative Commons of in het publieke domein?
• Afbeelding van internet
  
• Afbeelding als illustratie
• Bijlage

 
Deze pagina is op 6 september 2021 aangepast zodat de inhoud overeenkomt met de 3e herziene editie van De APA-richtlijnen uitgelegd..