dinsdag 7 februari 2017

Plaats bronvermelding in tekst

Een regelmatig terugkerende vraag aan het Auteursrecht Informatiepunt is: Waar moet volgens de APA-richtlijnen de bronvermelding in de tekst staan?
  
Hier is niet een eenduidig antwoord op te geven. De bronvermelding kan zowel aan het begin, in het midden als aan het einde van een regel of alinea staan. De schrijver van de tekst mag zelf bepalen waar de verwijzing komt te staan, als voor de lezer maar duidelijk welke gedeelte van de tekst gebaseerd is op een andere bron.

Omdat een citaat tussen dubbele aanhalingstekens staat kan er voor de lezer geen twijfel bestaan welk gedeelte van de tekst afkomstig is van een andere bron. De verwijzing kan zowel voor als achter het citaat staan.
Onderstaande voorbeelden zijn afkomstig uit het best verkochte boek in Nederland van 2015, Dit kan niet waar zijn van Joris Luyendijk. Er wordt naar dezelfde zin verwezen, in het eerste voorbeeld staat de bronvermelding aan het einde, in het tweede voorbeeld aan het begin van de zin:
  • “In de financiële sector in Londen werken tussen de 250.000 en 350.000 mensen” (Luyendijk, 2015, p. 18).
  • Volgens Luyendijk (2015, p. 18) werken in Londen “tussen de 250.000 en 350.000 mensen” in de financiële sector.

Bij een parafrase wordt een externe bron in eigen woorden weergegeven. Net als bij een citaat kan de bronvermelding aan het begin en een het einde staan, als het maar duidelijk is welke gedeelte van de tekst gebaseerd is op een andere bron. Deze voorbeelden zijn parafrasen van bovenstaande citaten:
  • Er zijn gemiddeld 300.000 mensen werkzaam in de Britse financiële wereld (Luyendijk, 2015).
  • Volgens Luyendijk (2015) zijn er gemiddeld 300.000 mensen werkzaam in de Britse financiële wereld.

Merk op dat bij een citaat uit een bron met paginanummers het verplicht is om het paginanummer te vermelden, bij een parafrase mag het ook maar is het niet verplicht.
 
Wanneer een gehele paragraaf, alinea of zelfs hoofdstuk gebaseerd is op dezelfde bron is het niet altijd nodig om dezelfde bron na iedere zijn te herhalen, het kan zelfs storend voor de lezer zijn. Zie ook het blogbericht Herhalen van dezelfde bronvermelding.
 
Algemeen kan gesteld worden dat een bronvermelding overal in de tekst mag staan, als het maar voor de lezer duidelijk is welk gedeelte van de tekst gebaseerd is op een andere bron.
 

vrijdag 13 januari 2017

Bijlage

Niet alle verzamelde informatie voor een verslag is geschikt om in de hoofdtekst op te nemen maar kan van toegevoegde waarde zijn in de vorm van een bijlage.

Hoe verwijs je naar informatie opgenomen in een bijlage? In de Publication manual of the American Psychological Association staat in § 2.13 “Appendices and Supplemental Materials” (pp. 38-40) regels en richtlijnen voor bijlagen.

Er zijn enkele basisregels:
  • Iedere bijlage begint met het woord Bijlage (geschreven met een hoofdletter) en heeft een titel.
  • Zijn er twee of meer bijlagen, dan worden deze genummerd met hoofdletters: Bijlage A, Bijlage B, etc.
  • Iedere bijlage begint op een nieuwe pagina.
  • Iedere bijlage wordt in de tekst genoemd, bijvoorbeeld:
    … (zie Bijlage A) …
    of
    … in Bijlage B is te zien dat …
  • Bijlagen komen na de hoofdtekst en de bronnenlijst.
  • De volgorde van de bijlagen is gelijk aan de volgorde waarin de bijlagen in de tekst genoemd worden.
  • Bijlagen krijgen geen aparte paginanummering.

Net als in de hoofdtekst is het mogelijk dat in een bijlage verwijzingen staan naar een andere bron. Deze wordt in dezelfde bronnenlijst genoemd als de bronnen waar in de hoofdtekst naar verwezen wordt. Voor een bijlage wordt dus geen aparte bronnenlijst gemaakt, ook al komt de bronnenlijst voor de
bijlage(n) te staan.
In de bijlage komt, net als in de hoofdtekst, een korte verwijzing te staan bestaande uit de auteur (of organisatie) en het jaartal.

Tabellen
Net als in de hoofdtekst kan een bijlage bestaan uit een tekst, al dan niet met kopjes, en tabellen (of figuren). Geef de tabel een nummer, in de tekst wordt hier naar verwezen door eerst door de letter van de bijlage en daarna het nummer van de tabel te noemen, ‘Tabel A2’ bijvoorbeeld is de tweede tabel in Bijlage A. Gebruik ook de letter A wanneer er maar één tabel is.
Als de gehele bijlage bestaat uit een tabel, geef de bijlage dan dezelfde naam als de tabel. Aangeraden wordt voor iedere tabel een aparte bijlage te maken.

Extra materiaal
Het is ook mogelijk om extra materiaal aan een tekst toe te voegen, bijvoorbeeld een cd-rom, dvd of usb-stick. Hier kan in de tekst naar verwezen worden, bijvoorbeeld (zie usb-stick). Wanneer op de dragger van het extra materiaal meerdere bestanden staan of een toelichting nodig is kan deze informatie als bijlage aan het document worden toegevoegd.
 
Tot slot: bedenk vooraf of een bijlage iets toevoegt aan de hoofdtekst. Eigen onderzoeksresultaten zijn uiteraard zeer geschikt, maar bij materiaal dat gratis online staat kan waarschijnlijk beter gekozen worden om er alleen naar te verwijzen in de tekst en de bronnenlijst.
   

woensdag 21 december 2016

YouTube

Naast teksten kunnen ook audiovisuele bronnen een waardevolle toevoeging zijn voor een verslag. YouTube heeft met een aanbod van miljarden video's een enorm aanbod, maar: Hoe verwijs je naar een YouTube-video?
In dit bericht is de beroemde "I have a dream"-toespraak van Martin Luther King Jr., gehouden op 28 augustus 1963 in Washington DC, het onderwerp.

Bronnenlijst
Net als bij bijvoorbeeld een webpagina is de vermelding in een bronnenlijst opgebouwd uit vier elementen: wie, wanneer, wat en waar:
Naam uploader. (jaar, dag maand). Titel video [Videobestand]. Geraadpleegd op dag maand jaar, van http://youtube.com/....
De toevoeging [Videobestand] geeft aan dat er naar de video wordt verwezen en niet naar de tekst. Noem bij het webadres de complete link, bij een YouTube-video bestaat deze meestal uit een combinatie van 10 of 11 cijfers en (hoofd)letters. Als de link veel langer is bevat de link ook gegevens van de zoekactie en kan dan worden ingekort, controleer altijd of de link nog werkt.

De toespraak van Martin Luther King is in diverse variaties te vinden op YouTube en ook op andere sites. Er hoeft niet verwezen te worden naar de oudste geüploade video of de meeste complete versie, verwijs naar de bekeken video, bijvoorbeeld:
Gokadze, I. (2013, 28 augustus). Martin Luther King, Jr. I Have A Dream Speech [Videobestand]. Geraadpleegd op 21 december 2016, van https://www.youtube.com/watch?v=3vDWWy4CMhE
Soms wordt de titel van de video zonder hoofdletter (zie voorbeeld) of met alleen maar hoofdletters geschreven (zie voorbeeld). Deze titels mogen aangepast worden, dus alleen hoofdletters waarbij dat gebruikelijk is.

Tekst
Hoewel Martin Luther King de toespraak houdt is hij niet de auteur van de video in het eerste voorbeeld. In de tekst kan zijn naam wel genoemd worden maar is de naam van de uploader de naam die naar de bronvermelding verwijst, bijvoorbeeld:
… in zijn toespraak zegt Martin Luther King, Jr. (Gokadze, 2013) …
Het is ook mogelijk om naar een citaat te verwijzen door minuut en seconde te noemen waarop het citaat begint, bijvoorbeeld:
“Free at last, free at last, thank God almighty we are free at last” (Martin Luther King, Jr., 1963, in Gokadze, 2013, 5:02)
Begin de tijdsaanduiding als het citaat binnen de eerste minuut valt met een nul, bijvoorbeeld 0:50 en noem ook het uur als de video langer dan een uur duurt, bijvoorbeeld 1:01:50.

Screenshot
Bij een screenshot gemaakt van een YouTube-video komt naast de vermelding in de bronnenlijst ook een vermelding onder de afbeelding. Geef hierbij de afbeelding een nummer en een beschrijving. In de tekst worden afbeelding en nummer genoemd, bijvoorbeeld:
… op Afbeelding 1 is Martin Luther King te zien tijdens zijn speech …
Het screenshot is gemaakt op 4:50. De vermelding onder de afbeelding is vervolgens:

Afbeelding 1. Martin Luther King Jr. tijdens de I Have a Dream-speech.
Overgenomen van Martin Luther King Jr. I Have a Dream
peech
(4:50) [Videobestand], van I. Gokadze, 2013
(https://www.youtube.com/watch?v=3vDWWy4CMhE).

Reactie
Bij de meeste YouTube-video’s is het ook mogelijk een reactie achter te laten en ook hier kan naar worden verwezen. De schrijver van de reactie is nu de auteur.
J.F Jimenez bijvoorbeeld schrijft over de toespraak “I still get goose bumps”. Het lastige is dat YouTube geen datum geeft bij reacties maar een meer algemene aanduiding (“1 uur geleden”, “2 dagen geleden”, “3 jaar geleden”). Het is aan de hand van deze tijdsaanduiding wel mogelijk om te bepalen welk jaar de reactie werd gegeven, zet eventueel bij twijfel ‘ca.’ voor het jaartal. Voor de titel komt ‘Re:’ (van reactie) te staan, in tegenstelling tot de titel van de video niet cursief. Iedere reactie krijgt van YouTube een eigen weblink, klik op de tijdsaanduiding met de rechtermuisknop om de URL te kopiëren.
In de tekst:
… “I still get goose bumps” (Jimenez, 2016) is één van de vele reacties …
In de bronnenlijst:
Jimenez, J. F. (2016). Re: Martin Luther King, Jr. I Have A Dream Speech 
[Videobestand]. Geraadpleegd op 21 december 2016, van https://www.youtube.com/watch?v=3vDWWy4CMhE&lc=z12ihpdxnwavw1ywm04cfxzqtqyttfcyq50
Naam uploader
In bovenstaand voorbeeld is de naam van de uploader een persoonsnaam met een voor- en achternaam, veel vaker gebruiken uploaders een andere naam, bijvoorbeeld ‘MrXXX’ of ‘melissa2’. Neem deze naam over, maar als de echte naam bekend is, bijvoorbeeld omdat deze persoon ook andere publicaties heeft geschreven, mag ook deze naam gebruikt worden. Zet in dat geval de naam die op YouTube gebruikt wordt tussen vierkante haakjes:
Lichtenberg, F. [Foodgloss]. (2016, 11 december). Broccolistamppot - Foodgloss
[Videobestand]. Geraadpleegd op 21 december 2016, van https://www.youtube.com/watch?v=FrKDD2DLfw4
Kanaal
in plaats van naar een video is het ook mogelijk om naar een YouTube kanaal te verwijzen. Noem achtereenvolgens de naam van de eigenaar, bij datum ‘z.d.’ (geen enkel kanaal heeft een datum), bij titel ‘Home’ (tenzij naar een ander gedeelte van het kanaal wordt verwezen) met de toevoeging [YouTube kanaal] en tenslotte de raadpleegdatum en link. Dit is de verwijzing naar het kanaal van de HAN:
Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. (z.d.). Home [YouTube kanaal]. Geraadpleegd op 21 december 2016, van https://www.youtube.com/user/TVHAN
       

dinsdag 1 november 2016

Alfabetische volgorde bronnenlijst



Alle titels in een bronnenlijst staan op alfabetische volgorde. Dat de A voor de B komt is duidelijk, maar er zijn enkele situaties waarbij niet direct duidelijk is welke volgorde gehandhaafd moet worden, daarom in dit blogbericht antwoord op de vraag: Wat is de juiste volgorde?


Meerdere publicaties zelfde auteur
De kans is groot dat in een tekst verwezen wordt naar meerdere publicaties van dezelfde auteur. In dat geval wordt de oudste publicatie als eerste genoemd. Als er publicaties zijn die de auteur alleen en samen met anderen heeft gepubliceerd geldt de regel “niets gaat voor iets”, met andere woorden: de publicatie met één auteur komt voor een publicatie met twee of meer auteurs.
Bolt, A. (2014). Het gezin centraal: Handboek voor ambulante hulpverleners (7e druk). Amsterdam: SWP.
Bolt, A., & Weeke, I. van der. (2012). Dit is mijn leven, vriend: Begeleiden van jongeren in de straatcultuur: Handboek voor professionals. Amsterdam: SWP.

Meerdere publicaties zelfde auteur met en zonder datum
Het is ook mogelijk dat er in een bronnenlijst meerdere publicaties van dezelfde auteur of organisatie voorkomen met zowel een jaartal, een datum en zonder datum (z.d.). Ook hier geldt de regel “niets gaat voor iets”, publicaties zonder datum komen voor een jaartal en een jaartal komt voor een complete datum.
Rijkswaterstaat. (z.d.). Getij. Geraadpleegd op 1 november 2016, van http://www.rijkswaterstaat.nl/water/waterdata-en-waterberichtgeving/waterdata/getij/index.aspx
Rijkswaterstaat. (2016a). Getijtafels voor Nederland 2017. Den Haag: Sdu.
Rijkswaterstaat. (2016b, 31 oktober). Openbare verlichting Rijkswaterstaat wordt led. Geraadpleegd op 1 november 2016, van http://www.rijkswaterstaat.nl/over-ons/nieuws/nieuwsarchief/p2016/10/openbare-verlichting-rijkswaterstaat-wordt-led.aspx
De twee laatste titels hebben een a en een b achter het jaartal gekregen om het verschil in de tekst aan te geven (zie voor uitleg: Tweelingverwijzingen).
 
 
Meerdere publicaties zelfde auteur, andere voorletters
Een auteur publiceert soms met een enkele voornaam (roepnaam), maar soms ook met alle namen (doopnamen), bijvoorbeeld in een proefschrift. Als het zeker is dat het om dezelfde auteur gaat is de volgorde op jaar van publicatie, ongeacht de initialen.
Jagt, L. J. (2008). Van Richmond naar Reid: Bronnen en ontwikkeling van taakgerichte hulpverlening in het maatschappelijk werk (Proefschrift Universiteit voor de Humanistiek, Utrecht). Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
Jagt, L. (2013). Onvrijwillige hulpverlening: Moet dat nou? (2e herziene druk). Houten: Bohn Stafleu van Loghum.

Zelfde achternaam en voorletter, andere auteur
Wanneer twee verschillende publicaties dezelfde achternaam en voorletter(s) hebben wordt de volledige voornaam in de tekst en in de bronnenlijst [tussen vierkante haakjes] toegevoegd om aan te geven dat het om verschillende personen gaat. Bij de alfabetische volgorde wordt gekeken naar de voornaam.
Bakker, H. [Hans]. (2014). Expansief leren van een schoolorganisatie: Een activiteitstheoretisch model voor de basisschool. Assen: Koninklijke Van Gorcum.
Bakker, H. [Hugo]. (2014). De 101werkvormen formule: Methode voor trainers en leerkrachten, voor het creëren van meer impact en leerresultaat. Zelhem: Het Boekenschap.
Ook in de tekst worden de voornamen genoemd, ongeacht het jaartal:
… (Hans Bakker, 2014) …
… (Hugo Bakker, 2014) …

Getallen
Soms komen er cijfers of getallen in de titel van een publicatie of de naam van een organisatie voor. Voor de alfabetische volgorde geldt dan dat de verwijzing op de plaats komt als het getal voluit zou worden geschreven: 1 komt bij de E van één, 2 komt bij de T van twee en 100 komt bij de H van honderd.
Renaerts, H. (2016). Toneel voor (of door) kinderen. Rotterdam: Brave New Books.
Renaerts, H. (2016). 25 sketches. Rotterdam: Brave New Books.

Lidwoorden

Wanneer in de naam van een organisatie of titel van een publicatie lidwoorden voorkomen (de, het, een, the, a, etc.) blijven deze op dezelfde plaats in de verwijzing staan maar worden in de alfabetische volgorde niet meegenomen. Een publicatie van The Royal Society bijvoorbeeld wordt gealfabetiseerd bij de letter R, maar het lidwoord 'The' blijft vooraan staan.
Migchelbrink, F. (2016a). Handboek praktijkgericht onderzoek: Zorg, welzijn, wonen en werken (3e gewijzigde druk). Amsterdam: SWP. 
Migchelbrink, F. (2016b). De kern van participatief actieonderzoek. Amsterdam: SWP.  
The Royal Society. (2016, 4 oktober). Royal Society Fellows win Nobel Prize in Physics 2016. Geraadpleegd op 1 november 2016, van https://royalsociety.org/news/2016/10/royal-society-fellows-win-nobel-prize-in-physics-2016/

dinsdag 11 oktober 2016

Tweelingverwijzingen: Zelfde auteur(s), zelfde jaar

In het blogbericht Zelfde site, verschillende pagina’s wordt uitgelegd hoe er naar bronnen wordt verwezen als auteur(s) en jaar van publicatie identiek zijn. Om het verschil in de tekst duidelijk te maken wordt aan het jaartal een a, b, c, etc. toegevoegd:
Migchelbrink, F. (2016a). Handboek praktijkgericht onderzoek: Zorg, welzijn, wonen en werken (3e gewijzigde druk). Amsterdam: SWP.

Migchelbrink, F. (2016b). De kern van participatief actieonderzoek. Amsterdam: SWP.
Zelfde auteur, zelfde jaar, ander boek
In bovenstaand voorbeeld krijgt Handboek praktijkgericht onderzoek de letter a omdat er wordt gekeken naar de alfabetische volgorde van de titels, zonder eventuele lidwoorden. In de tekst is de verwijzing (Migchelbrink, 2016a) en (Migchelbrink, 2016b), het is mogelijk dat (Migchelbrink, 2016b) eerder in de tekst genoemd wordt dan (Migchelbrink, 2016a). Wanneer het om bronnen zonder datum gaat komt er een streepje voor de letter: z.d.-a, z.d.-b, etc.
         
Op het APA Style Blog worden dit 'tweelingverwijzingen' genoemd. Deze omschrijving en de bijbehorende verwijzing geldt alleen als de auteur in beide gevallen dezelfde persoon is, bij meerdere auteurs in dezelfde volgorde staan en de publicatiedatum gelijk is.
 
Maar wat nu als de bronnen niet aan deze voorwaarde voldoen maar de verwijzing in de tekst bij tweede en latere verwijzingen wel gelijk wordt vanwege de toevoeging et al.? (zie ook: Hoe wordt in de tekst en in een bronnenlijst verwezen naar bronnen met meerdere auteurs?).
Dit voorbeeld werd onlangs aan het APA-Team voorgelegd:
Huber, M., Vliet, M. van, & Boers, I. (2016). Heroverweeg uw opvatting van het begrip ‘gezondheid’. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 160(8), 39-42. 
Huber, M., Vliet, M. van, Giezenberg, M., Winkens, B., Heerkens, Y., Dagnelie, P. C., & Knottnerus, J. A. (2016). Towards a 'patient-centred' operationalisation of the new dynamic concept of health: A mixed methods study. BMJ Open, 6, 1-12. doi:10.1136/bmjopen-2015-010091
Bij het eerste citaat of parafrase zijn de verwijzingen in de tekst verschillend:
… (Huber, Vliet, & Boers, 2016) …
… (Huber, et al., 2016) …
Bij een tweede vermelding wordt ook de verwijzing naar de eerste bron: (Huber, et al., 2016). Om het verschil duidelijk te maken worden hier geen letters toegevoegd maar bij iedere verwijzing extra namen genoemd, net zo lang totdat er een verschil is. In dit voorbeeld zijn dat drie auteurs:
… (Huber, Vliet, & Boers, 2016) …
… (Huber, Vliet, Giezenberg, et al., 2016) …
Deze vermeldingen worden dan voor alle verwijzingen gebruikt.

maandag 12 september 2016

Opmaak bronnenlijst

In 2014 werd al ingegaan op de vraag welk lettertype wordt aanbevolen door de APA richtlijnen, dit blog gaat over de vraag: Hoe moet een bronnenlijst er volgens de APA richtlijnen uitzien?
 
In hoofdstuk 2 van de Publication manual of the American Psychological Association staan enkele voorbeelden van de opmaak van een document, waaronder op pagina 41 een bronnenlijst. Alle geraadpleegde bronnen staan op alfabet met dezelfde regelafstand van 1½ en wanneer een verwijzing meer dan één regel lang is worden de tweede en eventuele latere regels ingesprongen:


De reden waarom voor deze opmaak is gekozen wordt door Jeff Hume-Pratuch van het APA Style Blog uitgelegd in het blogbericht Why Does APA Style Use Hanging Indents?
In 1894 werd in Psychological Review, het eerste door APA uitgegeven tijdschrift, hiervoor gekozen en dat is sindsdien zo gebleven (de verwijzing lijkt nog helemaal niet op de huidige APA stijl):


Het is daarom extra opvallend dat voor de bronnenlijst in de Publication manual (pp. 255-257) niet gekozen is voor de opmaak uit hoofdstuk 2: de regelafstand is enkel en tussen de verschillende bronnen staat een witregel:


De opmaak met inspringen en een regelafstand van 1½ kan gezien worden als een richtlijn en is geen regel. Opleidingen en tijdschriften hebben soms eigen regelgeving voor de opmaak van de bronnenlijst, maar als dat niet het geval is kan de schrijver van de tekst zelf een keuze maken.
Zorg wel dat de lijst op een nieuwe pagina na de hoofdtekst en voor de eventuele bijlagen begint, alfabetisch is (geen onderverdeling in boeken, internet, etc.) en dat de lijst overzichtelijk is. Als er bijvoorbeeld voor een opsommingsteken gekozen wordt (zie hieronder), laat de tekst dan niet inspringen:
  • American Psychological Association. (2010). Publication manual of the American Psychological Association (6th ed.). Washington, DC: Author.
  • Butler, N. B. (1894). Psychological literature: Educational. Psychological Review, 1, 82-83. doi:10.1037/h0067178
  • Hume-Pratuch, J. (2014, 24 april). Why Does APA Style Use Hanging Indents? Geraadpleegd op 12 september 2016, van http://blog.apastyle.org/apastyle/2014/04/why-does-apa-style-use-hanging-indents.html
    

woensdag 17 augustus 2016

Pdf

Op het internet zijn veel documenten te vinden in pdf-vorm, waaronder rapporten, tijdschriftartikelen, brochures en zelfs complete boeken. Een regelmatig terugkerende vraag is: Hoe wordt verwezen naar een pdf-document?
  
Pdf (afkorting voor ‘portable document format’) zegt alleen iets over de vorm van het bestand, net als bijvoorbeeld een document opgemaakt in Word of Excel. Het is dus van belang eerst na te gaan wat de inhoud van het document is. Onderstaand een uitleg bij de meest voorkomende pdf-bestanden.


Verslagen, rapporten, handleidingen
Veel organisaties publiceren jaarverslagen, rapporten, handleidingen en andere documenten online. Hier wordt naar verwezen als naar een website (zie: Internetbron):

Auteur of Organisatie. (Jaartal). Titel cursief. Gedownload op dag-maand-jaar, van http://...
Voorbeeld
Gezondheidsraad. (2002). Voedingsnormen: Energie, eiwitten, vetten en verteerbare koolhydraten. Gedownload op 17 augustus 2016, van https://www.gezondheidsraad.nl/sites/default/files/01@19nR2.pdf
In het document staat "gecorrigeerde editie: juni 2002", alleen het jaartal hoeft te worden overgenomen.

Sommige documenten worden genummerd, bijvoorbeeld rapporten, brochures en stukken van de Eerste en Tweede Kamer. Vermeld het nummer dan achter de titel, niet cursief:
Tweede Kamer der Staten-Generaal. (2014). Parlementair onderzoek naar ICT-projecten bij de overheid: Eindrapport. 33 326, nr. 5. Gedownload op 17 augustus 2016, van https://www.tweedekamer.nl/sites/default/files/field_uploads/33326-5-Eindrapport_tcm181-239826.pdf
In het document staat “vergaderjaar 2014-2015”, 2014-2015 is echter niet de datum van publicatie. Het rapport werd gepresenteerd op 15 oktober 2014, daarom wordt 2014 bij het jaartal genoemd.
 
Wanneer een document geen informatie over de maker(s) of jaartal geeft hoeft deze niet te worden opgezocht. Onderstaand voorbeeld is een document dat door een scholengroep online is gezet zonder naam van de school of jaartal, in dat geval komt de titel vooraan te staan. De school of uploaddatum worden niet genoemd, het zou immers kunnen zijn dat de school het document niet zelf heeft gemaakt:
Het schrijven van een verslag: In vier stappen. (z.d.). Gedownload op 16 augustus 2016, van http://www.wolfert.nl/college/wp-content/uploads/2013/09/Hoe_schrijf_ik_een_verslag_1_1361189540.pdf
In de tekst is de verwijzing (Het schrijven van een verslag, z.d.).


Boek
Naar een (hoofdstuk uit een) boek als pdf wordt op dezelfde manier verwezen als naar een papieren versie (zie: Boek), met als verschil dat plaats en naam van de uitgever wordt vervangen door de datum van downloaden en de weblink.
Geadviseerd wordt om hier te dieplinken, dus de link van het specifieke document te gebruiken in plaats van de link naar de website. De boeken van het Sociaal Cultureel Planbureau bijvoorbeeld hebben elk een eigen pagina waar het boek als geheel kan worden gedownload met als extra opties alleen de omslag, de bijlagen en/of een persbericht. Het meest logisch is om de link naar het complete boek als pdf te nemen. In onderstaand voorbeeld de verwijzing naar zowel de papieren als de online versie.
Papier
Portegijs, W., Cloïn, M., Roodsaz, R., & Olsthoorn, M. (2016). Lekker vrij!? Vrije tijd, tijdsdruk en de relatie met de arbeidsduur van vrouwen. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau.
Pdf
Portegijs, W., Cloïn, M., Roodsaz, R., & Olsthoorn, M. (2016). Lekker vrij!? Vrije tijd, tijdsdruk en de relatie met de arbeidsduur van vrouwen. Gedownload op 16 augustus 2016, van http://www.scp.nl/dsresource?objectid=871831ed-f9c7-4164-8a92-3d1dffbbd4ae&type=org
De publicatie vermeldt als publicatiedatum februari 2016. Het is niet nodig om de maand ook te noemen.


Tijdschrift
Op de website van de HAN Studiecentra staat uitgelegd hoe naar online artikelen – vrijwel altijd in pdf – wordt verwezen. Zie: Tijdschriftartikel.


Afstudeeropdracht
Sinds 2009 kunnen studenten hun afstudeerscriptie laten opnemen in de HBO Kennisbank. De verwijzing komt overeen met een papieren afstudeeropdracht, ook hier geldt dat naam van de opleiding, plaats en naam van de onderwijsinstelling worden vervangen door de datum van downloaden en de link.
Papier
Granilo, E. (2016). Communicatie met ouderen met auditieve en visuele beperkingen: Een verkennend kwalitatief focusgroeponderzoek naar de communicatie van begeleiders met hun ouderen met auditieve en visuele beperkingen (Afstudeeropdracht) [HBO Kennisbank]. Verpleegkunde, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, Nijmegen.
Pdf
Granilo, E. (2016). Communicatie met ouderen met auditieve en visuele beperkingen: Een verkennend kwalitatief focusgroeponderzoek naar de communicatie van begeleiders met hun ouderen met auditieve en visuele beperkingen (Afstudeeropdracht) [HBO Kennisbank]. Gedownload op 16 augustus 2016, van http://han.surfsharekit.nl:8080/get/smpid:59767/DS1
De toevoeging [HBO Kennisbank] is niet verplicht, maar kan duidelijk maken waar de scriptie gevonden is. De vierkante haken geven aan dat het een eigen toevoeging is.